را تازيانه بزنند و بقيه را به زندان بيفكنند . امام على الرضا عليه السّلام كوشيد تا فضل را به آزاد كردن ايشان متقاعد سازد ، اما فضل شفاعت حضرت را در حق آنان نپذيرفت . « 1 » حادثهء بعد ، كشته شدن فضل بن سهل بود . « 2 » مورّخان در سبب كشته شدن وى و اين‌كه چه كسانى در قتل او دست داشتند ، هم‌داستان نيستند . آنچه ما را به اين بحث مىكشاند ، علاقه‌مندى به دانستن ارتباط قتل وى با مسئله بيعت با على الرضا عليه السّلام به ولايت‌عهدى است ؛ چرا كه بنا به نظر مورّخان ، فضل پرچم‌دار اين بيعت بود . طبرى دو روايت را ذكر مىكند . اولين روايت تأكيد مىكند كه مأمون نقشهء كشتن فضل را ريخت . او مىگويد كه فضل همراه مأمون وارد سرخس شد و هنگامى كه فضل در حمام بود ، گروهى بر وى حمله بردند و او را با ضربات شمشير از پاى درآوردند . اين حادثه در جمعه‌اى اتفاق افتاد كه دو روز از شعبان سال 202 مىگذشت . قاتلان را ، كه چهار نفر از زيردستان مأمون بودند ، تعقيب كردند . . . آن‌ها گريختند . مأمون كسانى را به تعقيب آنان فرستاد و براى آورندگانشان ده هزار دينار جايزه معين كرد . وقتى آن‌ها را نزد مأمون آوردند ، گفتند : « تو به ما دستور قتل او را دادى ، اما مأمون دستور داد گردن‌هايشان را بزنند . » روايت ديگرى كه طبرى ذكر مىكند ، حاكى از تبرئه مأمون است . او مىنويسد : « گفته مىشود كه چون قاتلان فضل دستگير شدند ، مأمون ماجرا را از آن‌ها پرسيد ، يكى از آنان گفت كه على بن ابى سعيد خواهرزادهء فضل به اين كار وادارشان كرده ، اما شخص ديگر ، منكر اين ادعا شد . مأمون هم دستور داد آنان را بكشند . » « 3 » فضل بن سهل پيروان قدرتمندى داشت كه او را تأييد و پشتيبانى مىكردند . اين‌ها وقتى ديدند كه بر سر فضل چه آمده ، مأمون را به دست داشتن در قتل او متهم كردند .

--> - بود ، پس فضل به قتل وى شتاب كرد . طاهر بن حسين نيز كارها را براى تو مهيا ساخت تا آن‌كه تو را به خلافت رساند ، اما تو او را به رقه فرستادى ( و با اين تدبيرهاى غلط ) زمين از بزرگى فتن و شرور شكافته شده است . » ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 173 . ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 248 . ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 7 ، ص 179 - 180 . ( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 248 .